Daar wordt aan de deur geklopt,
hard geklopt, zacht geklopt.
Daar wordt aan de deur geklopt.
Wie zou dat zijn?

Wees maar gerust mijn kind.
Ik ben een goede vrind.
Want al ben ik zwart als roet,
‘k Meen het toch goed.

Want ik kom van Sinterklaas,
Sinterklaas, Sinterklaas.
‘k Heb voor jou, m’n kleine baas,
moois in mijn zak.

In deze dagen van Sint-Nicolaas valt op, dat het kinderfeest in verval geraakt. Winkeliers richten hun etalages vroegtijdig in op de Kerst. De Aankomst van de Sint wordt steevast begeleid door disco-gedreun. Schoorstenen voor pakjes zijn nauwelijks nog te vinden. De van oorsprong Ghanese activist Akwasi en zijn zeloten hebben er zelfs de brui aan gegeven. Bijna overal is Zwarte Piet vervangen door Roetveegpiet of Stroopwafelpiet. Mission accomplished, zou je denken. Maar nu hoor ik, dat de Sint zèlf aan de beurt is. In de Utrechtse school De Schakel, wordt het kinderfeest niet meer gevierd, ongeacht de Pietenkleur.

Een deel van de leerkrachten voelde zich niet prettig bij de traditie, vertelt Klein. Vooral collega’s met een Surinaamse achtergrond gaven aan dat het feest voor hen een nare ondertoon had. Dat de roetveegpiet inmiddels gangbaar is, veranderde daar volgens haar niets aan. *

Akwasi en de zijnen dachten ongetwijfeld aan de zogenoemde Trans-Atlantische slavenhandel: de scheepstransporten uit donker Afrika naar Amerika. Hier beulden Blanke Meesters hen af op plantages en in andere oorden van productie en verschrikking. Met name in de USA werken racisme en segregatie tot op de dag van vandaag door als een veenbrand. Het is een verschrikking en protesten zijn terecht. Het gewraakte Suriname, inmiddels een halve eeuw onafhankelijk, was lange tijd een Nederlandse plantage.
Waar ik evenwel niemand over hoor, is de minstens even gruwelijke en omvangrijke slavernij in Noord-Afrika en het Midden-Oosten, meer precies in islamitische gebieden.

Om tegenwerpingen meteen te onderscheppen: slavernij is noch een christelijke, noch een islamitische uitvinding. Ze bestaat sinds mensenheugenis en het is onbegrijpelijk dat onze schoolboeken er slechts marginaal melding van maken. Je mag wel stellen dat de wereldeconomie zich zonder slavernij veel trager en geringer had ontwikkeld. Overal ter wereld zijn hele volksstammen samengedreven, onder erbarmelijke omstandigheden op transport gesteld, verhandeld op slavenmarkten, verkracht, gecastreerd en verkocht om af te zien in arbeid. Tallozen crepeerden onderweg. Zij werden achtergelaten voor de hyena’s. Waarom zou je de kadavers begraven?

In dit verband wil ik u wijzen op het verschijnen van een informatief boek:
Abd. De geschiedenis van slavernij en slavenhandel in de islamitische wereld.
Auteur: Justin Marozetti. Aantal pag. 560 Uitgeverij Omniboek, 2025. Prijs: € 39,99

Een echte aanrader voor onder de kerstboom, zolang dit christelijke symbool nog buiten schot blijft. Het is bijvoorbeeld bepaald onwaarschijnlijk dat Christus werd geboren in de dagen dat de winterse zonnewende plaatsvindt. De viering is tijdens de Europese kerstening gewoon aangesloten op dit veel oudere concept, uiteraard om de ingang van het geloof te bevorderen. Daarbij: is de Kerstman geen Boreale Figuur en bovendien alcoholist? Zo fris zijn de aanhangers van Jezus niet. De Kruistochten van rond AD 1100 naar het Heilige Land waren doordrenkt met bloed en denk anders aan de Nazi’s van Adolf met hun kolonnes Russische krijgsgevangenen: Vernichtung durch Arbeit. Hier kwam geen mohammedaan aan te pas.

Wat is slavernij eigenlijk? Amnesty schrijft:
Slavernij is onvrije arbeid, waarvan het resultaat geheel of gedeeltelijk moet worden afgestaan en waarbij de werker lijfelijk eigendom is van de meester. Verwante vormen zijn horigheid, lijfeigenschap, schuldslavernij en dwangarbeid.
Uit bovenstaande blijkt al, dat slavernij weliswaar absoluut is, maar tegelijk meerdere verschijningsvormen kent. Zo was het ook in de islamitische landen. En onder de radar bestaat het nog steeds.

Om een fundamentele kwestie aan te snijden: het is niet gemakkelijk om uit te maken waaraan mensen het meeste hechten: gezondheid, veiligheid, comfort, vrijheid, relaties, rechtvaardigheid? Het zal afhangen van omstandigheden, acute noden, gewenning, bewustzijn. Kortom: zelfs fundamentele behoeften zijn fluïde. Niets is absoluut, of het moet de kwestie zijn van leven of dood. En dan nog.
Ik breng dit te berde, omdat slaafgemaakte mensen door de tijd heen soms zo ver afraakten van hun vrije oorsprong, dat zij ingeval het herwinnen van hun vrijheid vaak besloten te blijven. Ze doen denken aan het experiment met de kip die, na lange tijd te zijn opgesloten, bij het openschuiven van de kooi lang aarzelt, zelfs naar haar poten kijkt, vol ongeloof dat deze buiten de kooi kunnen staan.
Slavernij betekent niet alleen fysieke gevangenschap, maar ook een mentale aantasting. Je verliest je geboortegrond, je familie, je taal, zelfs je naam. Wie zich niet weet te schikken, wordt nutteloos en sterft.

Centraal thema in Abd staat de kwestie dat de islamitische Koran en uitspraken van De Profeet rechtvaardiging bieden voor het handelen in en aanhouden van slaven. Slavernij is kortom toegestaan, al is er een web aan regels omheen geweven. Bij het ontstaan van de Islam in de 8^e eeuw zal zijn aangehaakt op bestaande praktijken. Zonder deze oudere gebruiken te onderschrijven, waren Allah en Profeet kansloos in de meer-godenwereld en het (in theorie) nederige christendom. Slavendrijvers en pasja’s, handelaren en kaliefen, allemaal konden zij zich achter de Islam verschuilen. Waar dit naderhand werd gefrustreerd (door het oprukkende christelijke Westen), treden ontkenning en relativering sterk naar voren. Ook diende de taal tot zalf: in de 19^e eeuw werden slaven voor het juridisch gemak bedienden genoemd. Hiermee hadden de opkomende Europese koloniale mogendheden minder moeite.
Voor bepaalde passages in Abd mag je beter een sterke maag hebben, want de details liegen er niet om. Het woord Abd is een van de vele neerbuigende woorden om (zwarte) slaven aan te merken. En sukkelaars die ervoor in aanmerking kwamen.

Mede omdat (net als bij de Trans-Atlantische slavernij) slaven vooral werden gehaald uit de Sub-Sahara**, groeide een Arabisch raciaal superioriteitsidee, vooral naar zwarte mensen. Het zijn mensen, maar ze denken als dieren. Gevangen mannen werden geknecht voor zware arbeid, vrouwen meegesleept voor seks en huishoudelijk werk, kinderen voor de verkoop aan hooggeplaatsten. Een speciale plek was er voor gecastreerde jongens. Zij werden vooral opgeleid tot oppas voor haremvrouwen, waar zij waren ontdaan van hun natuurlijke seksuele driften. Slaven stonden als schapen op de markt, waar je de verse aanvoer kon keuren en verhandelen. Altijd werd de buit geïslamiseerd, volgens de goddelijke opdracht van Allah en zijn spreekbuis de Profeet. Desondanks was slavernij in de islamitische wereld gecompliceerd, ingebed in rekkelijke bureaucratische regels en afhankelijk van persoonlijke grillen van de eigenaar. Zij kende ook vrijmaking en zelfs benoeming van slaaf-castraten in hoge functies in leger en bestuur. Met andere woorden: het was een volstrekt geïntegreerd bestanddeel van de maatschappij. Dit gold ook zeker voor het langstdurende islamitische machtsgebied: het Ottomaanse Rijk. Op zijn hoogtepunt is dit qua omvang te vergelijken met het Romeinse Rijk. Het (Turks, islamitisch) Ottomaanse Rijk duurde van 1299 tot 1922. Pas met de gevolgen van WO I stortte het in. Turkije is het sterk gekrompen hedendaagse restant.

In aantallen is het gissen en schatten hoeveel mensen de klos waren. De foutmarges zijn groot. Desondanks mag je er veilig vanuit gaan, dat miljoenen de gevolgen van islamitische slavenjacht en slavernij hebben ondervonden. Samenlevingen werden ontwricht, stammen uitgeroeid, hele gebieden afgeschuimd en voor decennia onbewoonbaar gemaakt. De afgelegde routes zijn fenomenaal in omvang en zwaarte. Hebzucht, racisme, tegenzin om zelf normaal werk te doen en seksuele drift werden afgedekt door de Koran en uitspraken van de Profeet. Een hele kaste aan ayatollahs zorgde voor een sociaal en economisch systeem van bazen en slaven: jullie hebben machines, wie zal bij ons het werk doen?

Islamitische aandrang om terug te keren naar Oude Tijden toont op gezette tijden haar vitale aanwezigheid. Denk aan de razzia’s in Mali en Congo door Boko Harem, aan het gedachtengoed van Islamitische Staat inclusief de genocide op Yezidi’s, aan Papa Lucky op het eiland Sumba***, aan de geniepige slavernij in de Oliestaten om stadions te bouwen in de kokende woestijn en aan de ondergrondse wegen om de rijken in deze streken te voorzien van een geheime hofhouding. Naar de verhouding tussen man en vrouw kunt u zelf wel raden.

Ook in het Westen komt slavernij voor, zelfs in Nederland. Het gaat dan om prostitutie, buiten elke gangbare regeling geldende werktijden in tomatenkassen en op de ladders van glazenwassers, om afpersing en andere vormen van criminaliteit waar weinigen van weten. Alleen is hier de schaal geringer en zijn de omstandigheden minder totalitair. In het Westen ontbreekt evenwel een religieuze rechtvaardiging en is goddank (sic) sprake van een seculiere rechtsstaat. Reden temeer om daar zorgvuldig mee om te gaan.

Akwasi had vanuit zijn perspectief een punt om in de figuur van Zwarte Piet een neerbuigende koloniale erfenis te zien. Wat hij zich minder zal hebben gerealiseerd, is dat zijn aanpak kwaad bloed zette, vooral in de provincie. Hiermee droeg hij bij aan de polarisering die alsmaar toeneemt. Zo werd de nazaat van een voormalige slaaf een soort van profeet. Nu nog iemand die van De Profeet een onschadelijk manneke weet te maken.

Monk, 4 december 2025

Foto: Monk

• * bron: Hart van Nederland, december 2025
• ** Sub-Sahara = Arfika ten zuiden van de Sahara.
• ***Sumba, eiland Indonesië. Slave Island, VPRO