In rap tempo doemen de contouren op van een nieuwe wereldorde. In het casino is een pokerspel begonnen: GOLDEN GATE. Aan tafel zetelt de wereldmaffia. Inzet zijn macht en delfstoffen. In naam is alles voor nationale doeleinden. De werkelijkheid toont dat vooral een kliek superrijken er beter van wordt. Van evenwicht tussen staten en belangen is geen sprake meer. Mensenlevens spelen geen rol. Populaire kreet: YOU GOT THE WRONG CARDS!
Stel ik en passant vast dat het spel model staat voor toenemende autocratie, omgekeerd verzwakking van democratie als bestuursmodel. Casinokapitalisme is zowel uitloper van als reactie op het ingehaalde neoliberalisme. Ze wordt beoefend door outlaws en criminelen, een soort van roofdieren.
Het Westelijk Halfrond wordt onder controle gebracht van de USA. Trump provoceert en intimideert. In Venezuela heeft hij een brutale raid laten uitvoeren, onder dreiging van een veel grotere militaire ingreep door een vliegdekschip en duizenden soldaten. Doel: de grootste olievelden ter wereld. Excuus: drugsimport. Mexico, Cuba en Colombia zijn bij deze gewaarschuwd voor een soortgelijke behandeling.
Maar hier blijft het niet bij. Canada en vooral Groenland staan op het menu om te worden opgeslokt. Canada is nota bene een bondgenoot (NAVO) en het nauwelijks bevolkte Groenland is de noordelijke sleutel van het continent, onderdeel van Denemarken, ook al een NAVO bondgenoot. Onder sneeuw en ijs schuilen delfstoffen. Het eiland herbergt reeds de grootste Amerikaanse luchtmachtbasis ter wereld. De Russen en Chinezen zijn gewaarschuwd zich niet op te dringen in deze sferen.
Binnenslands is de agressie eveneens voelbaar. Na zijn onbestrafte medewerking aan het plegen van de (mislukte) staatsgreep in januari 2021, doet Trump Administration er alles aan om democratische instituten te vernielen en tegenstanders te sarren. Doel is het vestigen van een autocratie, desnoods in een democratisch jasje.
Trump zal goed gekeken hebben naar een andere Dalton op het wereldtoneel: Xi. China claimt Taiwan als afvallige provincie en voert geregeld intimiderende militaire oefeningen rond het eiland uit. Inname is een kwestie van tijd en zal slechts een stap tonen in een veel groter Chinees plan, dat uiteindelijk neerkomt op herstel van de Chinese macht die bestond tot de Europese kolonisatie (Engeland, Frankrijk) en de brute oorlog van Japan (Korea, WO II). China wil haar schaduw over geheel Zuidoost-Azië, over de Himalaya-landen en herstel van de aloude Zijderoute die helemaal tot in Turkije doorloopt. Dit zal niet in een paar jaar gaan, maar met name Zuid-Korea en Japan mogen zich gewaarschuwd weten. Wie of wat zal de Chinezen tegenhouden?
In Rusland bouwt Poetin al decennia voort op de fundamenten van het voormalige tsaristische Russische Rijk. Dit ontstond door de eeuwen heen op basis van onderwerping van omliggende landen. Waar West- en Zuid-Europese landen hun koloniën op overzeese continenten vestigden, deden de Russen dit op het vasteland. Voor de lokale volkeren waren de effecten niet minder verwoestend. Na het instorten van het Sovjetimperium begin jaren 1990, leek een kantelmoment aangebroken. De Europese en Amerikaanse liberalen juichten evenwel te vroeg – veel te vroeg. Oude structuren zijn taai. Op Russisch grondgebied bestond nooit zoiets als democratie. De Middeleeuwen duurden hier tot de dagen van tsaar Peter de Grote*. Na de chaos rond Gorbatsjov en Jeltsin lag herstel van de oude orde dan ook voor de hand. Waarbij mag worden opgemerkt, dat de globale liberalen geen hand uitstaken om de Russen te helpen de herstructurering van economie en bestuur te begeleiden. De oorlog tegen Oekraïne is slechts een enkele stap in het Russische streven. Opvallend hierin is, dat Poetin geen enkel bezwaar toont tegen de grenzen die onder de communisten na WO II naar het westen opschoven. Integendeel.
De wereld wordt opgedeeld in grote brokstukken, bewaakt met arsenalen van nucleaire wapens. Binnen deze enorme gebieden zullen de heersers optimaal gebruik maken van grondstoffen, handelswegen en afzetgebieden. Aan de randen van het territorium zullen zij pressie uitoefenen om voor hen gunstige deals te sluiten. Denk aan de Arabische oliestaten en Turkije, aan de andere kant Indonesië en Australië. Op het Afrikaanse continent zullen de drie mogendheden elkaar vooral de loef willen afsteken zonder een harde confrontatie te riskeren. De Chinezen zijn hiermee allang bezig. Landbouwgebieden, wegen en havens worden middels financiering en daarmee een schuldenmodel geconfisqueerd. Waar op dit continent in de komende decennia oorlogen uitgevochten worden, verwacht ik met name lokale warmongers, ondersteund door adviseurs van de elkaar bestrijdende mogendheden en huurlingen van het type Wagner.
In dit pokerspel hebben de Europese Unie en een brokkelige groep min of meer democratische landen in Azië het nakijken, zeker waar het territoriale beheersing betreft. Hiermee bedoel ik niet alleen land, maar ook de zee en zelfs de oceanen. Hier zal in toenemende mate bodemexploitatie plaatsvinden: de bekende onderaardse delfstoffen, maar ook bijvoorbeeld mangaanknollen die opgetakeld kunnen worden.
Om hun ambities te faciliteren, willen Trump en Poetin de Europese Unie kapotmaken. De oorlog in Oekraïne wordt deels gevoerd om dit doel te realiseren. De standpunten van beide heren ontlopen elkaar nauwelijks. Hoelang blijft eenheid in de Unie nog overeind?
Voor de aanhangers van Europese rechts-populisten: uiteenvallen gaat u niets brengen, behalve autocratische heersers van het type Orban, die uit zijn op eigen voordeel. Versplintering zal de Russische druk eerder opvoeren. Dit alleen al, omdat een democratisch alternatief aan de westelijke grens van Rusland Poetin (of zijn helse opvolger) een gruwel blijft. De grootste vijand van de nieuwe tsaar is de eigen bevolking. Amerikaanse druk om de Unie af te breken, wordt deels via de NAVO kaart gespeeld. Trump zal zich bedienen van de bekende zwakzinnige retoriek en zo nodig afpersing om zijn zin te krijgen. De kwestie Groenland biedt alvast goede kansen. Hoe moet NAVO-lid Denemarken omgaan met de Amerikaanse claim op dit gebied? En hoe reageren de andere bondgenoten dan? Mogelijk hoopt Trump dat Europa uit eigen beweging afhaakt bij de bestaande NAVO. Dan heeft hij in Washington niets meer uit te leggen.
Naar goed gebruik zou ik hier woorden van troost en bemoediging moeten aanbieden. Op een zwart scenario zit niemand te wachten. Dat hoeft ook niet zo uit te pakken, maar er is wel een prijskaartje.
Wil Europa overeind blijven, dan zit er niets anders om dan de gelederen gesloten te houden. De onderlinge banden moeten worden aangehaald. Dit geldt zowel op het gebied van productie en handel, kennis en ICT, als op militair terrein. We hebben een berg geld (nog wel), geschoolde mensen en iets wat vooral in een democratie voorkomt: individuele vindingrijkheid en souplesse. Hiervan moeten we gebruik maken. Europese naties hebben een eeuwenoud netwerk van handelscontacten over de hele wereld, zeker met gebieden die nu rafelranden worden in de nieuwe geopolitieke wereldorde. Stoot dus Afrika niet af, maar gebruik het. Hetzelfde geldt voor Turkije. Met Zuid-Amerika moeten snel handelsdeals worden gesloten. Voer de Europese wapenproductie op en stroomlijn deze voor Europese verdediging. Een puur Europese NAVO is nog altijd een machtsfactor. Duitse, Britse, Franse, Zweedse en (zelfs) Italiaanse wapensystemen zijn van wereldklasse. De Europese diplomatie was altijd al superieur aan die van de Russen en de Amerikanen. Dit komt door kennis en ervaring, procedures en naar verhouding geringe corruptie: gebruik deze kenmerken dan ook.
Hierin past dus niet het domme gekonkel van politieke coalitiegenoten voor de aanstaande Nederlandse regering. Waar niemand over de geringe eigen schaduw wenst te stappen, wil ik meegeven dat u blij mag zijn dat een dergelijke schaduw nog bestaat.
Monk, 6 januari 2026.
Foto: Monk
Tsaar Peter de Grote: 1672-1725, de eerste Russische vorst die buiten de grenzen van het RR reisde.
