
Oudere mensen hebben de neiging om terug te kijken op hun leven. Op zeker moment heb je meer verleden dan toekomst. De voorraad herinneringen, al dan niet bijgesteld in de tijd, blijft aangroeien. Door er geregeld uit te putten en te delen met lotgenoten, blijf je in dit pakhuis min of meer de weg kennen.
Zo halen mijn vrouw en ik bij gelegenheid oude radioreclames op die ooit jingles werden genoemd, waar ze werden verpakt in korte eenvoudige deuntjes. Zo onthoud je ze beter.
Voor Nappa en suede naar Berdi, Berdi! Of anders: Stimorol gum Stimorol gum Stimorol chewing gum! En: Draai draai een drum voor elkaar, want drum is pittig en halfzwaar.
Reclames onderbraken de stroom aan popmuziek, destijds een nieuw fenomeen. Dit ontstond in het kielzog van meer vrije tijd en geld, plus de introductie van anticonceptie ofwel De Pil. Deze bevorderde het uitgaansleven zeer, waar ongewenste zwangerschappen voortaan veel beter werden voorkomen.
Ik besef intussen, dat mijn tekst uit de Middeleeuwen stamt. Aangetroffen verworvenheden lijken voor een jongere generatie altijd te hebben bestaan.
Popmuziek werd vanaf begin jaren 60 de ether ingepompt door zogeheten piraten. Om juridische problemen te voorkomen, kozen ze een zendfrequentie waar Den Haag weinig last van had. Aangezien ze zelf hun inkomsten moesten genereren, werd bedrijfsreclame ingevoerd. Zendschepen verschenen voor de kust van Engeland, Denemarken en Nederland. Gewoonlijk waren het omgebouwde schuiten die een ander doel hadden gediend. Radio Veronica gebruikte (vanaf 1964) de Norderney, geankerd net buiten de territoriale wateren bij Scheveningen. Dit verkleinde de kans op overheidsbemoeienis nog verder. Bevoorraad werd met kleine bootjes. De inmiddels afgedankte Norderney ligt vandaag aan een kade in Amsterdam Noord. Ik meen dat er een nachtclub in huist.
192 goed idee, luister mee naar Veronica! Muziek werd bovendien draagbaar met de transistorradio, verkrijgbaar in alle maten. Batterijen erin en je kon dagen voort: we love the pirate stations, don’t let them take’m away.
De impact van de jeugdcultuur en in het bijzonder die van populaire muziek – gemaakt voor en door jongeren – kan moeilijk overschat worden. De samenleving was opgebouwd uit zuilen (rooms, protestant, liberaal en socialistisch) en zij werden via de klassieke Hilversumse radio als zodanig bediend. Aan zoiets als de opkomende Britse Beat en de Hollandse variant hiervan (nederbeat), had Hilversum, gebonden aan politiek Den Haag, geen boodschap. Zelfs een jarenlang en toenemend succes van piratenzenders veranderde hieraan weinig. Oude structuren zijn sterk. Er werd vaak neerbuigend over gesproken. Het zou maar een tijdelijk verschijnsel zijn, een oprisping, de herrie van langharig werkschuw tuig. Het verstand komt met de jaren.
Vooral onder jongeren was Veronica mateloos populair. Concurrentie van vaderlandse bodem was tijdelijk en lokaal. Piraten die vanaf het land wilden opereren, liepen gemakkelijk de kans te worden opgerold als illegale zender. Buitenlandse concurrentie was er wel: van Radio Luxembourg, Caroline, Radio London en van de in Duitsland gestationeerde zender Radio Free Europe. Deze was bedoeld voor Amerikaanse militairen die daar massaal gelegerd waren in het kader van de Koude Oorlog. In de Randstad kon je RFE niet altijd goed binnenhalen met de sprietantenne van je transistorradio. Bovendien werd er geen woord Nederlands gesproken. Veronica was oer-Hollands en draaide als een tierelier. Zo verscheen de fameuze single Sympathy for the devil van The Rolling Stones in een Veronica hoesje, waarop het schip is afgebeeld. Tegenwoordig is het een collectors item. Let op de hoge, horizontale verbindingen: de zenddraden.
De bij popmuziek van de piratenzenders behorende reclamedeuntjes zijn stevig in het geheugen verankerd. Ze waren ook lange tijd uniek. De officiĆ«le zenders Hilversum I en II mochten van de Omroepwet namelijk geen commercials uitzenden. Zij hadden een veel conservatiever karakter. Ze verzorgden nieuws en achtergronden, keurige hoorspelen, klassieke muziek en gewauwel uit de onderscheiden kerkelijke richtingen. Bij ons thuis was geen plek voor popmuziek: gewoon verboden. Ook van nieuwsvoorziening via de zenders van Hilversum bleef het huishouden goeddeels gesloten. Moeder had haar eigen Koninkrijk. Niet dat deze waterkering hielp. Op mijn 15e jaar (1967) hielp ik mezelf aan een transistorradiootje. Dit bezit moest beslist geheim blijven, anders volgde op z’n minst inbeslagname. In mijn slaapkamer begon zich een illegale subcultuur te ontwikkelen.
Nog steeds heb ik geen goed beeld van de mate waarin dit mijn ontwikkeling stuurde. Ik vermoed, dat het beslissend was. Niet alleen vanwege de popmuziek, ook door de toestroom van nieuws.
In dit verband: wie denkt dat een land het kan stellen zonder vrije informatie en muziek naar keuze, durf ik te stellen dat dit neerkomt op mishandeling en deformatie. Voornaamste mentale verschijnselen van leven in vrees zijn, dat je goed leert zwijgen, liegen, gedachten lezen en vooruitdenken. De menselijke geest is wendbaar, maar evengoed kwetsbaar voor manipulatie en bestraffing. Het brein is ingericht op overleven. Een jongeman die een paar weken bij ons op het bouwland werkte, voegde mij toe: volgens mij zijn jullie allemaal gek. Hoe ver zal hij ernaast gezeten hebben?
Op 23 januari 1970 zette ik mijn (inmiddels met de nodige huiselijke trammelant gelegaliseerde) transistorradio aan, draaide wat aan de zenderknop en hoorde ineens een brandnieuwe single van Fleetwood Mac, (Oh, Well) met zanger/gitarist Peter Green. Na het nummer bleef het geruime tijd stil. Wat was hier aan de hand? Ik draaide iets verder aan de zenderschaal en vond moeiteloos Veronica. Er bleek kortom sprake van een nieuwe zender! Dit was Radio Noordzee Internationaal. Het zendschip heette MEBO II. Voorlopig ging het om een proefuitzending, maar dit zou veranderen. Noordzee werd een geduchte concurrent van Veronica. Voortaan kon je switchen, keuzen maken en de minder aantrekkelijke programma’s overslaan. Zoiets heet marktwerking.
Op 15 mei 1971 ontplofte aan boord van de MEBO II een bom. De brand bleef beperkt, maar de impact was groot. Onder de Nederlandse bevolking (Veronica was onderhand breed ingeburgerd) werd gedacht aan een aanslag door de BVD, de Binnenlandse Veiligheidsdienst. Hiermee was de sfeer tussen de gevestigde orde en de jeugdcultuur treffend getekend. Den Haag dacht juist aan de DDR (Oost Duitsland) als dader, een al even tijdstyperende uiting van paranoia. De daders werden al snel opgepakt en er ontvouwde zich een ontluisterend beeld. Radio Veronica zat erachter en had zelfs fors betaald om Radio Noordzee uit te schakelen! In hedendaagse taal: een onvervalste terreuraanslag.
Het is een bekende val: waar wordt uitgegaan van absolute heerschappij, kan ineenstorting plotseling toeslaan. Veronica verloor op slag flink aan sympathie. Noordzee daarentegen maakte furore. Den Haag was het gesodemieter evenwel zat en zette zich aan wetgeving om alle illegale zee-zenders aan te pakken.
Op 31 augustus 1974 was het gedaan. Half Nederland zat aan de radio om het dramatische einde van Veronica mee te maken. Uitvaartbegeleider Rob Out* sprak over de teloorgang van de democratie, liet plechtstatig het Wilhelmus horen en sloot af met een seconden wegtikkende klok.
Tegen die tijd was ik het ouderlijk huis al uit en kon ik luisteren en kijken naar wat ik wilde. Voor mij had Veronica al aardig afgedaan. Maar mijn waardering in het tijdsbeeld blijft wel overeind.
Tegen 1974 was het overigens ook gedaan met de Britse Beat en haar Hollandse evenknie. De hippies gingen naar huis. Andere muzikale experimenten (zoals de rockopera) werden drooggelegd. De schwung was er bepaald uit. TV was het nieuwe medium en clips legden meer nadruk op het beeld, de show. Beeld verkoopt beter dan geluid. Bands verdwenen of vernieuwden zichzelf. De Rolling Stones pasten zich aan, al werd na Exile on Mainstreet nooit meer een kwalitatief vergelijkbaar album gemaakt. Platenlabels versterkten hun greep op zowel de artiesten als de afzetmarkt en Hilversum III werd gelanceerd. Dit bleek en bleef een zouteloze zender, maar werd desondanks beluisterd. Zo opstandig of principieel behoef je de Nederlandse bevolking niet in te schatten, ook waar het jongeren betreft. Veronica ging openlijk commercieel, werd heel groot, maar was haar magie voorgoed verloren.
De sixties zijn een interessante tijd, met een explosie (sic) aan nieuwe muziek, een dreun die nog altijd nagalmt tot in de zielloze covers die tegenwoordig in supermarkten en bedrijfsliften worden uitgezonden.
Sympathy for the devil, het flirten met de Kwade Genius, is en blijft een gevaarlijke bezigheid. Zo klinkt de gitaarsolo van Keith Richards in dit nummer nog steeds. En gelukkig maar. Om met de meer hedendaagse band The Dead South te spreken:
In hell I’ll be in good company.
Monk, 9 oktober 2026
Foto: uit de eigen platencollectie.
- Rob Out: diskjockey bij Veronica, ook gekend van het lamlendige liedje Kom uit de bedstee, mijn liefste, onder de artiestennaam Egbert Douwe, zeg maar koffie verkeerd. Jatwerk bovendien van Eric Andersens Come to my bedside.