Sinds het aantreden van Trump klinkt internationaal de klacht dat de VS niet meer te vertrouwen zijn. De redeneringen en handelingen van de president tonen weinig consistentie of het moet zijn dat ze per definitie onnavolgbaar zijn en zich onttrekken aan rationeel denken. De ene dag wordt dit beweerd, de volgende dag het tegenovergestelde. Importheffingen stijgen en dalen als prijzen op de groentemarkt. De term halvegare voor een der machtigste mannen op aarde lijkt alleszins op zijn plaats. Is die conclusie terecht?
Ook binnenslands neemt de weerstand tegen het bewind toe, tenminste waar de portemonnee in het geding is. Het leven voor blue collar wordt helemaal niet goedkoper of gemakkelijker, zoals Trump op ronkende toon verkondigt. Integendeel. Zijn importheffingen treffen vooral Amerikanen zelf. De internationale handel wordt duurder en instabiel, de dollar verliest terrein in het betalingsverkeer, territoriale claims jagen bondgenoten in de gordijnen, militaire avonturen kosten miljarden dollars. Effectief binnenlands verzet is tot dusverre alleen getoond tegen ICE, de gewelddadige exodus militie tegen illegale latino’s.
Trumps bewind wordt gedragen door een grote meerderheid van de Republikeinen. Eenmaal op de boot gestapt, kan je er moeilijk vanaf. Ook in eerdere perioden van de Amerikaanse geschiedenis toonden Republikeinen autocratische tendensen. Denk aan Nixon en Bush. Angst speelt natuurlijk een rol. Trump smijt zelfs partijgenoten en protegees zonder pardon voor de bus wanneer hem dit uitkomt. Daarbij staat de Trump Administration voor een Christelijke Gezinsideologie, met duidelijke posities voor man en vrouw. Progressief Amerika is dit stadium allang voorbij. Racisme speelt als vanouds een rol: zwarten en latino’s zijn de Indianen van de moderne VS. MAGA verbeeldt het streven van conservatief blank Amerika. De 19e eeuwse Monroe-doctrine is allesbehalve een dode letter: Amerika voor de Amerikanen. In deze visie zijn de VS geen land maar een planeet.
De afgetroefde Democraten tonen hun zwakte door inhoudelijke leegte. De neoliberale ideologie is ingestort, het kind met het badwater weggegooid. Joe Biden werd als bevende bejaarde veel te lang gehandhaafd als presidentskandidaat– tegen welgemeende waarschuwingen in. Vicepresident Kamela Harris kreeg hierdoor weinig voorbereidingstijd en zij is als vrouw, dan nog met een kleurtje, onverteerbaar voor conservatief Amerika. Daarbij is Washington voor miljoenen doorsnee Amerikanen ver weg. De Staten bepalen veel zelf en overheidsbemoeienis was in het land altijd al impopulair. De gemiddelde Amerikaan weet weinig tot niets over de rest van de wereld en heeft hier ook nauwelijks belangstelling voor. Dit is de kwaal van een groot land: in Rusland en China is het niet anders. Veel beter dan de Democraten vertolkt Trump de Amerikaanse cultuur: je zegt wat voor je bek komt en je denkt in dollars.
Terug naar The Donald. Vriend en vijand (de classificatie is flexibel) vragen zich af waar het heengaat met de VS. Economische en militaire afhankelijkheid dwingen tot nederigheid, maar ook tot het heimelijk zoeken naar nieuwe bondgenoten. Een enkel land keert de kont tegen de krib. Venezuela ondervond snel de gevolgen. Cuba mag vrezen voor een vergelijkbaar scenario. In Trumps visie moet Groenland worden overgenomen, al werd dit voornemen voorlopig gepareerd met pro-actief optreden van Europa. Canada staat ook op het menu, maar geen doorsnee Amerikaan ervaart het land als bedreiging. Oude bondgenoten worden in willekeur geprezen, geschoffeerd en gestraft met heffingen en dreigementen. Trump zou Oekraïne beslist inleveren bij Poetin, ingeval hem dit een mooie deal en bovenal erkenning opleverde. Aan Zelenski heeft hij onmiskenbaar een hekel. De confrontatie op tv toont een paradox: het is de Amerikaanse president zelf die met miljoenen levens speelt en komt bedelen om steun. Immers: Trump blijkt niet in staat Iran op de knieën te krijgen en de Straat van Hormuz open te houden voor internationale scheepvaart. Met de binnenlandse midterms in aantocht, stijgen de kosten van levensonderhoud in de VS en dreigt hem een politiek debacle. Dus bedelt hij nu bij Europa.
Ilja Pfeiffer legt in zijn nieuwe boek Absolute Democratie nog eens uit hoe de ons bekende constitutionele democratie dreigt te worden ontmanteld in naam van diezelfde democratie. Deze is zoals Wilders er tegenaan kijkt: wie bij verkiezingen de meeste stemmen ophaalt, maakt voortaan de dienst uit. Waarmee het slopen van instituties (parlement, universiteiten, de rechtbank) kan beginnen, om vervangen te worden door de waan van de dag, persoonlijke banden en (dus) corruptie. Je krijgt er gratis een dagelijkse dosis spierballentaal bij. Niet voor niets betrof een van Trumps eerste acties in zijn presidentschap de invrijheidstelling van bevriende coupeplegers van januari 2020. De rechtbank had het nakijken.
Onvoorspelbaarheid impliceert onbetrouwbaarheid. Dit geldt tenminste binnen het tot op heden wereldwijd gehanteerde begrippenkader van democratisch politiek denken. Hiertoe behoren ratio en logica, net als een minimaal normbesef. Democratie omvat een rechtsstaat en scheiding der machten, de aloude Trias Politica van de Franse Verlichtingsfilosoof Montesquieu (1689-1755).
Voor Trump staat democratie voor het (manipuleerbare) getal van de verkiezingsuitslag, intimidatie en fysiek geweld, uitgevoerd door een schare jaknikkers, te beoordelen naar hun persoonlijke loyaliteit. Het klinkt naar een maffiose bende.
Zijn veronderstelde almacht biedt Trump het voordeel van de verrassing. De Venezolaanse dictator Maduro werd tijdens een wildwest actie van zijn bed gelicht en ontvoerd, ayatollah Khamenei was dood voor hij begreep dat er acuut gevaar dreigde.
Het hedendaagse Witte Huis denkt vanuit een alternatief begrippenkader: dat van emoties en driften, uitgedragen in een mantra van onbewezen maar stellige beweringen. Hier wordt datgene tot waarheid wat het hardst en meest frequent wordt geroepen. Niet dat uitgekooktheid helemaal ontbreekt, maar deze wordt aangepast aan opwellingen en opportunisme, emoties en wanen. Trumps bewind is allesbehalve transparant, maar wekt wel deze indruk waar de president uitspraken doet die anderen hooguit denken als sick joke na het nuttigen van een liter whisky. Zonder enig spoor van gene schetst hij op de plaats van het met zijn militaire steun verwoeste Gaza (minstens 65.000 doden) een vakantieoord van naam en faam. Zijn eigen naam, uiteraard.
Op Trumps TRUTH Social (let op de kapitalen in TRUTH) regent het alternatieve feiten. In die zin heeft hij de tijd mee, waar sociale media en hun aanjagers (vloggers, hackers, zwetsers, complotdenkers) permanent onzin en bagger spuien. Bij Trump komt hier een ongehoord narcisme bij. Wie zich moet laten vernederen (Zelenski) of zijn kont likt (Rutte als NAVO-chef, plus een wereldwijde stoet van regeringsleiders), mag hopen op uitstel maar niet op afstel van afwijzing en straf. Politieke dictators, zo goed als filmsterren als Rambo en FIFA-chef Infantino worden juist gewaardeerd – voorlopig. In Trumps visie is alles voorlopig, al naar gelang hem iets in de weg wordt gelegd.
Voor een narcist is applaus onontbeerlijk. Daarom zijn personen doorslaggevend. Zelenski werd afgeblaft om hem als mens te vernederen en tegelijk aan de Amerikanen te tonen als onderkruipsel. Om dit toneelstukje niet te laten mislukken, kreeg Trump steun van zijn fascistoïde minister Vance, die Zelenski ten overvloede inpeperde dat het betonen van dankbaarheid een Eerste Plicht is. Netanyahu daarentegen is voor hem een toonbeeld van daadkracht in een droomwereld (de mythe van Groot Israël). Zo ziet Trump zichzelf ook, want de narcist erkent alleen zijn eigen spiegelbeeld. In zijn opvatting is hij de visionaire president waaraan het tot op heden heeft ontbroken, de Messias die verlossing brengt en een groots Rijk zal vestigen. Voorlopig bedelt hij om Europese oorlogsschepen teneinde de Iraanse blokkade van de Straat van Hormuz te breken.
Trump is evident een narcist. Daarom is hij dol op Europese Royalty en de grandeur die eraf spat. Kijk naar de manier waarop hij The White House laat verbouwen. Waar hem onlangs tot zijn woede de Nobelprijs voor de Vrede ontging (werd onthouden, in zijn opvatting), omarmt hij bijna huilend van geluk een kitschbeker die hem door voetbalmongool Infantino werd overhandigd. Een psychiater zou jaren werk aan hem hebben en waarschijnlijk in wanhoop van een flatgebouw springen.
Trump heeft kortom zijn eigen logica. MAGA is een idee, een fantoom, dat niets te maken heeft met de werkelijkheid. Het is bovendien een recept voor wereldwijde ellende. Naar maatstaven van rede en redelijkheid mag Trump een idioot zijn – in zijn eigen universum van macht en alternatieve feiten is hij weldegelijk consistent. Als Europeanen doen we er goed aan hiermee rekening te houden en alle vormen van wensdenken vaarwel te zeggen.
Monk, 15 maart 2026
Foto: Monk: TV beeld audiëntie Zelenski bij Trump, 28 02-2025
