Huurlingen voor oorlogsvoering zijn van alle tijden en windstreken. Eeuwenlang waren de Zwitsers hofleverancier aan Europese hoven. Bij ontbreken van centraal gezag voerden vooral de adel en de Kerk oorlog. Ook ons vaderlandse symbool Willem van Oranje bediende zich bij gelegenheid van Zwitsers in de strijd (1568-1648) tegen de Spanjaarden. Met geleend geld huurde hij de buitenlandse rouwdouwers zonder knellende banden met Moeder de Vrouw en ander ondermijnend gezanik.
Ingeval je broekzakken niet diep genoeg zijn, komen de nadelen van huurlingen snel boven water. Onze armlastige Willem werd hiermee in 1581 geconfronteerd. Het bij Zwartsluis gelegerde regiment Zwitsers reageerde op het uitblijven van soldij met het plunderen van Zwolle. Het waren roerige tijden waarin geregeld koppen rolden en geen bezit veilig was.
Door de opkomst van natiestaten in Europa verdwenen huurlegers naar de achtergrond. Het geweldsmonopolie kwam bij de centrale overheid te liggen. Oorlogvoering werd een nationale zaak. Regeringen konden dienstplichtigen oproepen. Verplicht kanonnenvlees is goedkoop, zoals onder meer bleek in WO I. Met name de in een traditioneel officierenkorps voortgezette Britse adel joeg destijds ongestraft manschappen met duizenden over de kling.
Het duurt gewoonlijk nogal voor de leiders van natiestaten ter verantwoording geroepen worden door hun bevolking. Een centrale overheid beheerst immers niet alleen de schatkist, maar ook de wetgeving en de nodige media. In geval van nood zijn er nog repressieve organen.
Gewone mensen zijn sowieso het meest gebaat bij rust en vrede. De kudde wil rustig grazen en zich voortplanten. Heel soms loopt volkse onmin uit de hand, zoals eind jaren 60 in de USA. Hier zwelden de protesten tegen de bloedige Vietnamoorlog aan en werd het land bovendien geteisterd door rassenrellen. De National Guard timmerde erop los, maar desondanks moest president Nixon bakzeil halen. Met frisse tegenzin maakte hij een einde aan het Vietnamese avontuur.
Nu de macht van natiestaten tanende is, duiken huurlingen weer op. Dit gebeurde bij de Amerikaanse inval in Irak, waar de “beveiligingstroepen” van Blackwater meer manschappen hadden dan het Amerikaanse leger ter plaatse. Blackwater kwam uiteindelijk in opspraak door te veel onverklaarde burgerdoden. Vergelijkbaar is de door Moskou betaalde Wagner-groep met de inval in Oekraïne. Poetin dacht zijn “speciale militaire operatie” te kunnen afronden zonder een beroep te doen op dienstplichtigen. Wagner vocht beter dan de geregelde Russische troepen, maar ging muiten nadat wapenleveranties achterbleven. De opstand werd de kop ingedrukt, de leider in een vliegtuig neergehaald. Dit zijn slechts een paar voorbeelden, waar het in werkelijkheid wemelt van vage en reguliere bendes die hun moordzuchtige diensten met succes aanbieden.
Bovenstaande constructies bevatten nog elementen van beheersbaarheid. Een centrale overheid maakt gebruik van private hulptroepen – na bewezen diensten of tussentijdse onmin mogen ze opkrassen. Echt gevaarlijk wordt het, waar dergelijke groepen de natie gaan overvleugelen. Het paramilitaire RSF in Soedan getuigt van dit fenomeen. Zij kregen eerder steun van de al genoemde Wagner groep en ontvangen hun soldij via duistere kanalen die naar de VAR (Emiraten) wijzen. De ravage die ze aanrichten, tart de verbeelding. Met enige kwade wil kan dit gezien worden als voorbode van een variant, waarbij private opdrachtgevers met succes hun dictaten gaan opleggen aan reguliere machthebbers. Ik denk aan Musk, een onvoorstelbaar rijk man met fascistoïde denkbeelden. Dat dit geen woeste fantasie is, mag u afleiden uit zijn optreden als gecertificeerd sloper van het Amerikaanse federale ambtenarenapparaat en het feit dat hem door zijn aandeelhouders een bonus is toegezegd van duizend miljard dollar. Probeert u dit bedrag eens in cijfers te noteren. Van dat geld ga je geen extra biefstukken eten of een verzameling tropische vlinders aanleggen. Nu al domineren de satellieten van Musk het strijdtoneel van de Donbas. Hij spreekt openlijk over het delven van grondstoffen op de maan en het exploiteren van mangaanknollen op de oceaanbodem. Je moet er niet aan denken welke strijdkrachten hij met zijn vermogen zou kunnen inhuren.
De door vrede en welvaart in slaap gesukkelde Europese democratieën hebben in de aanloop naar de Russische agressie jegens Oekraïne lang geaarzeld, hoe te reageren. De bouw van Nordstream liep gewoon door, net als de import van Russisch gas. Economische sancties kwamen pas na de harde inval van februari 2022. Een flink deel van de Europese bevolking is nog steeds niet doordrongen van de ernst van de situatie en de dreiging die ervan uitgaat. Poetin voert geen simpele herenigingsactie in Oekraïne, maar een oorlog tegen de Westerse manier van denken en doen. Democratie, rechtsstaat en onderzoeksjournalistiek zijn hem een gruwel. Sinds kort komt bij ons schoorvoetend het besef erbij, dat de Amerikanen van Trump geen boodschap meer hebben aan Europa. Een nieuwe wereldorde is in de maak. Trump wil de Unie juist destabiliseren en daarmee verzwakken. Zijn ontmoetingen met Zelensky zijn bedoeld voor de media: ik doe mijn best, de anderen werken mij tegen. Dan mag Poetin de rest doen.
Europa zonder de Amerikanen is zeker niet slecht bewapend, maar kent wel een beperkte atoomwapentak. Bovendien organiseert tot op heden elk land goeddeels de eigen verdediging en bestaat er een pluriforme wapenindustrie. Franse granaten passen niet in een Duits kanon. Om over politieke Europese consensus maar te zwijgen. Probleem is, dat opbouw van een meer samenhangend leger tijd kost. Waar de publieke opinie uiteindelijk kantelt en de noodzaak tot collectieve verdediging tot zelfs de grootste onnozelaar doordringt, organiseer je niet zomaar een strijdmacht. Dan ben je gewoon te laat.
Toch is militaire achterstand niet het grootste probleem voor Europa. Belangrijker is het goeddeels ontbreken van een strijdbare mentaliteit. Politici, ook in Nederland, zijn nog altijd niet bereid de werkelijke stand van zaken onder ogen te zien. Staatsmanschap ontbreekt te enen male. Alleen Bontenbal van het CDA neigt naar deze richting. De rest steekt de kop in het zand. Met name de VVD handelt in dit opzicht volstrekt opportunistisch en dus onverantwoord. Enfin, dat waren we onder leiding van Mark Rutte al gewend. De nieuwe chef van de NAVO slaat inmiddels tegengestelde taal uit, al glibbert hij geregeld nog rond in zijn eigen kwijl aan het adres van Trump.
In Nederland werd onder Relus ter Beek in 1996 de militaire dienstplicht opgeschort. Sindsdien worden onze leeggeschudde strijdkrachten bemand door vrijwilligers. In de praktijk kunnen deze zich zelfs melden via een Uitzendbureau. Hiermee is de landsverdediging en daarmee die van Europa deels vermarkt. Ze wordt voorgesteld als een optie. En zelfs dit gebeurt halfbakken, onder meer door het structureel onderbetalen van militairen (ten opzichte van andere beroepen) en een veel te trage opbouw van faciliteiten (terreinen, kazernes).
Slogans als TIJD VOOR DEFENSIE en GEEN VECHTERSBAAS MAAR BAAS OVER HET GEVECHT mogen heldhaftig klinken, in wezen zijn het uitingen van een zwaktebod voor onze democratie. En u weet het: zwakte wordt door autocraten nimmer gerespecteerd, maar juist ten volle uitgebaat. Autocraten en dictators zijn als gevaarlijke honden: ze verstaan alleen bevelen en een schop onder hun kont.
Maatregelen die onze en de Europese defensie versterken, moeten en kunnen veel sneller worden doorgevoerd. Een eerste aanzet is, dat een reeks van gebieden en plekken is aangewezen voor militaire doeleinden. Het burger gejammer is hiermee al begonnen: liever niet in mijn achtertuin. Aanvullende maatregelen zijn hard nodig. Verkort de Europese procedures voor aanbesteding van Defensieorders. Hoelang zijn we onderhand bezig om die verdomde onderzeeboten in de vaart te krijgen? Benoem Luchthaven Lelystad onverwijld en exclusief tot locatie voor de F35, met bijbehorende luchtafweer (Patriots, drones). Start met de uitbreiding van militaire terreinen en de bouw van kazernes, stikstof of geen stikstof. Verbeter de contracten voor vrijwilligers, maar hervat ook de dienstplicht. Huur buitenlandse instructeurs in voor trainingsdoeleinden. De gemiddelde jongere kent toch al geen andere taal dan Engels bij het gaimen. Ja, dit zal leiden tot begrotingsgaten en mogelijk zelfs tot een haperende economie. Offers van de bevolking zijn het gevolg. Is er een redelijk alternatief?
Hiermee beland ik op het terrein van het internationale huurlingenfenomeen. Vergeet onze zogenaamde morele superioriteit ten opzichte van meer perfide regiems. Nu we de middelen nog hebben, moeten we de acute leemten in de Europese defensie opvullen met desnoods huurlingen die bereid zijn door roeien en ruiten gaan. Poetin en Trump doen dit allang en zonder enige gêne. Dit verschaft ons tijd om aan een mentaliteitsomslag te werken. Vervang de bullshit economie (import, distributie en consumptie van troep en het koesteren van onzinnige diensten) door een rationeel en productief model. De kennis is grotendeels gewoon in huis. U noemt dit afkeurend een oorlogseconomie? Mij best.
Of onze hedonistische samenleving (inclusief de liberale overheid zelf) hier bijtijds op kan overschakelen, valt te bezien. Misschien moeten eerst bewezen Russische drones boven de Amsterdamse grachtengordel worden neergehaald, de waterhuishouding gehackt, stroomkabels op de Noordzeebodem aan flarden getrokken, banken lamgelegd en lege supermarkten de norm worden.
Overdreven? Ik hoop het maar. In ieder geval zal het versneld invoeren van harde maatregelen de mentaliteit in het land verbeteren. En daarmee de realiteitszin.
Monk
12 december 2025
Foto: Monk
